آینده شغلی فیزیک پزشکی ؛ پردرآمد یا صرفا رشته‌ای علمی و جذاب؟

بازار کار فیزیک پزشکی و آینده شغلی فیزیک پزشکی، اولین مسئله‌ای است که ذهن علاقمند به این رشته را مشغول می‌کند! چون رشته فیزیک پزشکی، یک علم میان رشته‌ای است و جواب این سوال که “فارق التحصیلان رشته فیزیک پزشکی به چه کاری مشغول خواهند شد؟” بسیار مبهم است!

اما نگران نباشید. در این مقاله به صورت کامل توضیح خواهم داد که شغل فارق التحصیلان فیزیک پزشکی چیست و فردی که مدرک فیزیک پزشکی دارد، در چه مراکزی می‌تواند مشغول به کار شود.

همانطور که در مقاله “معرفی رشته فیزیک پزشکی” توضیح دادیم، این رشته گرایش‌های مختلفی دارد. به صورت خلاصه گرایش‌های رشته فیزیک پزشکی عبارتند از: تصویربرداری پزشکی، پزشکی هسته‌ای، رادیوبیولوژی، رادیوتراپی، فیزیک بهداشت، کاربرد لیزر در پزشکی.

دانشجویان بعد از قبولی در مقطع ارشد فیزیک پزشکی، گرایش مورد نظر خود را انتخاب می‌کنند. در ادامه توضیح خواهیم داد که شغل رشته فیزیک پزشکی در هر گرایش به چه صورت است.

آینده شغلی رشته فیزیک پزشکی به چه عواملی بستگی دارد؟

موقعیت شغلی فیزیک پزشکی به عوامل مختلفی بستگی دارد. اولین عامل، گرایشی است که انتخاب می‌کنید. قطعاً شغل فیزیستی که در گرایش رادیوتراپی تحصیل کرده با فردی که گرایش پزشکی هسته‌ای داشته، متفاوت است.

عامل بعدی، موضوع پروژه شما در دوران ارشد و دکتری است. جالب است بدانید دانش و مهارتی که در دوران ارشد فیزیک پزشکی یا دکتری فیزیک پزشکی کسب می‌کنید، بیشتر وابسته به موضوع پایان نامه شماست.

واحدهای عملی و کارآموزی نیز مهارت‌های شما را در این رشته شکل می‌دهند. پس آینده شغلی فیزیک پزشکی هم به آن وابسته است.

وسعت علم فیزیک پزشکی به قدری زیاد است که ممکن است دو نفر در یک گرایش مشغول به تحصیل باشند ولی مهارت‌های کاملا متفاوتی کسب کنند! پس عامل بعدی، مهارت‌هایی است که در دوران تحصیل کسب می‌کنید. به عنوان مثال اگر پروژه شما طوری تعریف شده باشد که با نرم افزارهای پردازش تصویر سر و کار داشته باشید، شغلتان هم مرتبط با همین مهارت خواهد بود.

آینده شغلی فیزیک پزشکی در هر گرایش به چه صورت است؟

همانطور که گفته شد، شغل یک فیزیک پزشک، به عوامل مختلفی وابسته است. پس نمی‌توان پاسخ دقیقی به این سوال داد. ولی سعی می‌کنم با توضیحات شغل هر گرایش از فیزیک پزشکی، موضوع را برایتان باز کنم.

به صورت کلی، موقعیت‌های شغلی فیزیک پزشکی در یکی از سه دسته کلی زیر قرار می‌گیرد:

• خدمات بالینی در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی
• تحقیق و پژوهش در مراکز علمی و شرکت‌ها
• آموزش و تدریس در دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها

⚠️ یک باور اشتباه: فرض کنید شخصی در گرایش تصویربرداری پزشکی تحصیل کرده است (شامل مدالیته‌های رادیوگرافی، ام‌آر‌آی، سی‌تی‌اسکن، سونوگرافی، پت و اسپکت). اولین ذهنیت اشتباه این است که شغل فارق التحصیل فیزیک پزشکی، تکنسین دستگاه‌های تصویربرداری مثل رادیولوژی و پوزیشن‌دهی بیمار است؛ در حالی که این کار ابداً جز وظایف فیزیست نیست!

شخصی که در گرایش تصویربرداری پزشکی تحصیل کرده، می‌تواند در مشاغل تحقیقاتی برای بهبود روش‌های تصویربرداری فعالیت کند. شرکت‌های دانش بنیان بسیار زیادی در این حیطه مشغول به کار هستند.

همچنین می‌تواند کنترل کیفی (QC) دستگاه‌ها را که به صورت روزانه، هفتگی، ماهیانه و سالیانه انجام می‌شود برعهده گیرد. حتی می‌تواند در طراحی و بهبود تجهیزات پزشکی (مثلاً ساخت فانتوم) مشغول به کار باشد. طراحی پروتکل‌های بهینه تصویربرداری هم از وظایف اصلی فیزیست است.

فارق التحصیلان گرایش پزشکی هسته‌ای علاوه بر فعالیت‌های فوق، می‌توانند در بخش HOT LAB مشغول به کار شوند و بر حمل، نگهداری و استفاده از مواد رادیواکتیو نظارت داشته باشند.

پس شخصی که در گرایش تصویربرداری پزشکی از رشته فیزیک پزشکی تحصیل کرده، می‌تواند در مراکز درمانی، بیمارستان‌ها، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش بنیان، مراکز تحقیقاتی و … مشغول به کار شود.

یکی از وظایف فارق التحصیلان گرایش رادیوبیولوژی، دوزیمتری و حفاظت بیمار و کارکنان در مقابل پرتوها است. این افراد معمولاً به انجام کارهای تحقیقاتی و آزمایشگاهی می‌پردازند.

در گرایش رادیوتراپی، شغل فیزیک پزشک می‌تواند اجرای طرح درمان بیمار، دوزیمتری، پژوهش و تحقیقات باشد. مثلاً به عنوان متخصص کنترل کیفیت دستگاه‌های پرتو درمانی در یک کلینیک مبارزه با سرطان یا بیمارستان مشغول به کار شوند، که در این صورت به محاسبات دز جذبی و دز معادل و شکل پرتوهای رادیوتراپی برای درمان معضلات سرطانی می‌پردازند.

در همه گرایش‌ها فرد می‌تواند در حوزه آموزش و تدریس فعالیت داشته باشد و یا همزمان چند نوع فعالیت در کنار هم داشته باشد.

شغل فیزیک پزشکی بیش از آنکه به گرایش وابسته باشد، به مهارت‌های کسب شده در دوران تحصیل وابسته است. اکثر دانش آموختگان این رشته، نهایتاً به پست‌های ترکیبی دست می‌یابند. به عنوان مثال هم مشغول وظایف دانشگاهی از قبیل تدریس و تربیت نیروهای جوان می‌شوند، و هم پژوهش‌های علمی انجام می‌دهند، و یا حتی گاهی مشاور یک شرکت تجهیزات پزشکی مرتبط (مثلا در ساخت فانتوم‌های جدید) می‌شوند.

اگر علاقمند به قبولی در کارشناسی ارشد رشته فیزیک پزشکی هستید، مقاله “آزمون کارشناسی ارشد فیزیک پزشکی” راهنمای خوبی برای شما خواهد بود.

بازار کار فیزیک پزشکی در ایران چگونه است؟

خیلی وقت است دنیای مدرک گرایی در همه رشته‌ها به پایان رسیده است. دیگر نباید صرفاً به دنبال گذراندن واحدهای درسی و گرفتن مدرک باشیم. در شرایط فعلی نه تنها در ایران بلکه در کل دنیا، صاحبین مشاغل به دنبال افراد با مهارت هستند نه افرادی که صرفاً مدرک دارند!

اگر در دوران تحصیل خود، به معنای واقعی دانشجو و به دنبال دانش باشید، مهارت کسب کنید و برای مراکز درمانی، بیمارستان‌ها و شرکت‌های دانش بنیان مفید باشید، خیلی راحت جذب بازار کار خواهید شد. فیزیک پزشکی در کشور ما جزو معدود رشته‌هایی است که اشباع نشده و بازار کار آن تشنه افراد علاقه‌مند و ماهر است.

بازار کار فیزیک پزشکی در دنیا

رشته فیزیک پزشکی در 100 سال گذشته، جز رشته‌های تاثیرگذار شناخته شده که بر سلامت انسان تاثیر مثبت گذاشته است. می‌توان گفت جایگاه رشته فیزیک پزشکی در دنیا از ایران بالاتر است و کشورهای مختلفی به تربیت دانشجو در رشته فیزیک پزشکی می‌پردازند. دانشگاه‌های مختلف در سراسر دنیا به رشته فیزیک پزشکی نگاه ویژه‌ای دارند. به عنوان مثال دانشگاه سیدنی استرالیا، دانشگاه زوریخ سوئیس، دانشگاه کیوتو ژاپن و … جز رتبه‌های برتر رشته فیزیک پزشکی هستند.

در اغلب کشورهای توسعه‌یافته، حضور فیزیست (متخصص فیزیک پزشکی) در بیمارستان‌ها الزامی است. از طرفی چون فیزیک پزشکی مستقیماً با سلامت انسان سرو کار دارد، از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین اگر شرایط فراهم باشد، بورسیه تحصیلی رشته فیزیک پزشکی یا ادامه تحصیل رشته فیزیک پزشکی در خارج از ایران انتخابی فوق‌العاده است.

آینده شغلی و بازار کار رشته فیزیک پزشکی به طور خلاصه

• فیزیست در مراکز درمانی و بیمارستان‌ها
• محقق در شرکت‌های دانش بنیان و دانشگاه‌ها
• کنترل کیفی دستگاه‌های پزشکی در مراکز مربوطه و بیمارستان‌ها
• هیئت علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی
• تمام مراکزی که با پرتو سر و کار دارند
• مراکز تولید، نگهداری، ارزیابی و نصب تجهیزات پزشکی
• مراکز سیکلوترون و تولید رادیوایزوتوپ
• حوزه طراحی فضاهای کاری، محاسبات حفاظ و نظارت بر ضوابط حفاظت پرتویی

سوال‌های خود در مورد رشته فیزیک پزشکی و آینده شغلی فیزیک پزشکی را در قسمت دیدگاه‌ها مطرح کنید تا در سریعترین زمان ممکن پاسخگوی سوالات شما باشیم.